Մուրադ Փափազյանի վարչակարգին․ առանց մանդատի սփյուռքի անունից խոսելը նշանակում է թուլացնել Հայաստանը

Ժակ Ռաֆֆի ՓԱՓԱԶՅԱՆ

Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր Arman Yeghoyan վերջերս խորհրդարանի ամբիոնից մի պարզ հարց հնչեցրեց․ իրականում քանի՞ հայի անունից են խոսում Մուրադ Փափազյանը, Գասպար Կարապետյանը և Արամ Համբարյանը։

Այսօր Մուրադ Փափազյանը նրան պատասխանում է «Փաշինյանի վարչակարգի համար թուլացնել Սփյուռքը՝ նշանակում է թուլացնել Հայաստանը» վերնագրով ծավալուն հոդվածով։ Դրանում նա պաշտպանում է Սփյուռքի ավանդական կառույցների պատմական լեգիտիմությունը և Հայաստանի կառավարությանը մեղադրում է դրանք լուսանցք մղելու փորձի մեջ։

Բայց Եղոյանի հարցը դա չէր։

Մուրադ Փափազյանն ինքն է գրում․ «Մենք երբեք չենք հավակնել խոսել բոլոր հայերի անունից»։ Ընդունենք նրա խոսքը հենց այնպես, ինչպես ասված է։ Որովհետև իրական բանավեճը սկսվում է հենց այստեղից․ իրականում ի՞նչ ներկայացուցչականություն կարող են պահանջել այն կազմակերպությունները, որոնց անունից նա և իր ընկերները հանդես են գալիս կառավարությունների, խորհրդարանականների և օտարերկրյա հաստատությունների առջև։

Ոչ ոք չի վիճարկում նրանց քաղաքական գործունեություն ծավալելու, Նիկոլ Փաշինյանին քննադատելու կամ սեփական համոզմունքները պաշտպանելու իրավունքը։ Սակայն պատմությունը, գործունեությունն ու ծառայությունները, որոնց նրանք հղում են անում, լավագույն դեպքում կարող են հիմք հանդիսանալ ակտիվիստական լեգիտիմության համար։ Դրանք որևէ մանդատ չեն տալիս հայկական Սփյուռքը ներկայացնելու համար։

Ավելին՝ Մուրադ Փափազյանին մատնում է հենց իր հոդվածի վերնագիրը․ սեփական ներկայացուցչականության վիճարկումը ներկայացնելով որպես «Սփյուռքի թուլացում»՝ նա, ի վերջո, իրեն նույնացնում է հենց այն Սփյուռքի հետ, որը, իր իսկ պնդմամբ, չի հավակնում ներկայացնել։

Եվ այս հարցում Եղոյանը ճիշտ է։

Մուրադ Փափազյանը Եվրոպայում ներկայացնում է հազիվ 200 դաշնակցականի և ֆրանսահայերի 0,12 %-ին, մասնավորապես՝ CCAF-ի միջոցով, որի համանախագահն է իր իսկ զարմիկի հետ։ Մի կառույց, որը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Ֆրանսիայի ինստիտուցիոնալ երկխոսության մեջ, մինչդեռ նրա ղեկավարությունն ու ակտիվիստական բազան ներկայացնում են ֆրանսահայ բնակչության չափազանց փոքր հատվածը։

Գասպար Կարապետյա՞նը։ Բելգիայում՝ հազիվ 40 դաշնակցական։ Ինչ վերաբերում է Արամ Համբարյանին, ապա ամերիկացի ընկերներս թող ասեն, թե իրականում որքան կշիռ ունի նա, բայց նա ևս, հավանաբար, ներկայացնում է ԱՄՆ-ի հայերի մոտ 0,1 %-ը։

Ահա խնդրի էությունը։

Մուրադ Փափազյանը ներկայացուցչականության մասին հարցին պատասխանում է Սփյուռքի մեկդարյա պատմությամբ։ Բայց ոչ ոք նրանից պատմության դաս չի խնդրում։ Հարցն այսօրվա մասին է․ իրականում ո՞ւմ է նա ներկայացնում, և քանի՞ հայ է նրան մանդատ տվել իրենց անունից խոսելու համար։

Պատմությունը ժառանգություն է տալիս։ Այն հավերժական մանդատ չի տալիս։

Հետևաբար, Մուրադ Փափազյանը շրջում է բանավեճի էությունը, երբ այդ ներկայացուցչականության վիճարկումը ներկայացնում է որպես Սփյուռքը թուլացնելու ցանկություն։ Ոչ ոք չի պահանջում թուլացնել Սփյուռքը։ Ընդհակառակը՝ մենք պահանջում ենք այն ազատել այն կազմակերպությունների քաղաքական մենաշնորհից, որոնք չափազանց երկար ժամանակ սեփական ազդեցությունը շփոթել են միլիոնավոր հայերի ազդեցության հետ։

ՀՅԴ-ի կամ CCAF-ի ներկայացուցչականությունը վիճարկելը Սփյուռքի վրա հարձակվել չէ։ Դա ընդամենը մեկ ակնհայտ իրողություն հիշեցնել է․ Սփյուռքն անհամեմատ ավելի մեծ է, քան նրանք։

Իրական Սփյուռքը սիրում է Հայաստանը, այցելում է Հայաստան, իր գումարը ծախսում է Հայաստանում, մասնակցում է երկրի տնտեսությանը և իր ընտրված ներկայացուցիչների առջև պաշտպանում Հայաստանի շահերը։ Այն Հայաստանի կառավարության պաշտոնական ավտոշարասյան վրա ձվեր նետել չի տալիս, որպեսզի հետո գանգատվի, երբ ստիպված է լինում կրել դրա հետևանքները։

Տասնամյակներ շարունակ ոմանք հայերի հաշվին կառուցել են իրենց կարիերան, ազդեցությունն ու իշխանությունը՝ միաժամանակ իրենց վերագրելով նրանց անունից խոսելու իրավունքը։ Սփյուռքը չի պատկանում ո՛չ ՀՅԴ-ին, ո՛չ CCAF-ին, ո՛չ էլ այն մի բուռ ապարատչիկներին, որոնք ներկայանում են որպես հայկական աշխարհի անշրջանցելի զրուցակիցներ՝ առանց ամբողջ Սփյուռքից որևէ մանդատ ստացած լինելու։

Մուրադ Փափազյանը նաև ընդգծում է Նիկոլ Փաշինյանի նկատմամբ իր ընդդիմությունը և ավանդական կառույցների դեմ հարձակումները ներկայացնում որպես Սփյուռքը «հնազանդեցնելու» փորձ։

Բայց նրանց ներկայացուցչականությունը քննադատելը չի նշանակում պահանջել նրանց լռությունը։

Թող խոսեն։ Թող քաղաքական գործունեություն ծավալեն։ Թող պայքարեն Փաշինյանի դեմ, եթե ցանկանում են։ Թող պաշտպանեն իրենց գաղափարները։ Դա նրանց բացարձակ իրավունքն է։ Բայց թող դա անեն իրենց և իրենց կազմակերպությունների անունից, այլ ոչ թե փաստացի օգտվեն մի ներկայացուցչականությունից, որն անհամեմատ գերազանցում է իրենց իրական կշիռը։

Եվ քանի որ նա պնդում է, թե դատապարտում է «պառակտումը», եկեք տրամաբանությունը հասցնենք մինչև վերջ․ եթե Մուրադ Փափազյանը հրաժարական տար, այդ պառակտման զգալի մասն իր հետ կվերանար։ Բայց նա դա չի անի։

Մինչդեռ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ դաշինքով Հայաստանում ստացած մոտ 10 % արդյունքը բավական հստակ պատկերացում է տալիս երկրում նրա քաղաքական ճամբարի իրական կշռի մասին։

Հենց այստեղ է խնդրի էությունը․ նրանք պատանդ են վերցնում Սփյուռքը՝ իրենց վերագրելու այնպիսի քաղաքական կշիռ, որը չունեն ո՛չ Հայաստանում, ո՛չ էլ Սփյուռքում։

Երբ քվեատուփերը Հայաստանում նրանց չեն տալիս այն ներկայացուցչականությունը, որին հավակնում են, նրանք փորձում են արտերկրում պահպանել իրենց թվային կշռին բոլորովին անհամաչափ ինստիտուցիոնալ ազդեցություն՝ բազմաթիվ քաղաքական գործիչների առջև ներկայանալով որպես Սփյուռքի բնական զրուցակիցներ։

Մուրադ Փափազյանն իր հոդվածի զգալի մասը նվիրում է նաև Սփյուռքի պատմական հաջողություններին՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը, Ֆրանսիայում մոբիլիզացիային, Եվրոպական խորհրդարանին, Արցախի աջակցությանը, ֆրանս-հայկական հարաբերություններին։

Սակայն այդ պայքարները պատկանում են ակտիվիստների, միությունների, եկեղեցիների, մտավորականների և հայ քաղաքացիների ամբողջ սերունդների, այլ ոչ թե երեք անձանց կամ մեկ քաղաքական կուսակցության։ Ոչ ոք իրավունք չունի այդ հավաքական ժառանգությունը վերածելու Սփյուռքի նկատմամբ քաղաքական սեփականության վկայականի։

Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ՀՅԴ-ին չի պատկանում։ Ֆրանս-հայկական բարեկամությունը CCAF-ին չի պատկանում։ Արցախի պաշտպանությունը որևէ կուսակցության չի պատկանում։

Այս ժառանգությունը պատկանում է բոլոր հայերին։

Հայերի ճնշող մեծամասնության համար մի բուռ քաղաքական և հասարակական պատասխանատուների կողմից Սփյուռքի այսպիսի պատանդառությունն այլևս ընդունելի չէ։ Այս կազմակերպությունները պարբերաբար օտարերկրյա քաղաքական գործիչների առջև ներկայացվում են որպես հայկական Սփյուռքի բնական զրուցակիցներ, մինչդեռ իրականում ներկայացնում են դրա ընդամենը չնչին մասը։

Ուստի մենք կոչ ենք անում Հայաստանի կառավարությանը կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել և պաշտոնապես հստակեցնել իրավիճակը համապատասխան երկրներում, մասնավորապես՝ դիվանագիտական նոտաներ ուղարկելով և հստակ նշելով, որ այդ պատասխանատուները չեն ներկայացնում ո՛չ Հայաստանի Հանրապետությունը, ո՛չ էլ ամբողջ հայկական Սփյուռքը և Հայաստանի պետության պաշտոնական զրուցակիցները չեն։

Նման հստակեցումը նրանց որևէ իրավունքից չէր զրկի։

Նրանք կպահպանեին խոսքի ազատությունը, միավորվելու ազատությունը, խորհրդարանականների հետ հանդիպելու, Հայաստանի կառավարությանը քննադատելու և Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ իրենց տեսլականը պաշտպանելու իրավունքը։

Սակայն մի բուռ անձանց համար շատ ավելի դժվար կլիներ օգտվել հասարակական ազդեցության և Սփյուռքի ներկայացուցչականության միջև առկա երկիմաստությունից։

Ահա իրական շախ և մատը․ ոչ թե նրանց զրկել խոսելու իրավունքից՝ թող խոսեն որքան ցանկանում են, այլ վերջ տալ ներկայացուցչության այն մենաշնորհին, որը նրանք աստիճանաբար իրենց են վերագրել։

Մուրադ Փափազյանը գրում է, որ «կառավարությունները գնում են, Ազգը մնում է»։

Ճիշտ է։ Բայց հասարակական կազմակերպությունների ղեկավարներն էլ են գնում։ Կուսակցություններն են գնում։ Նախագահներն են գնում։ Կառավարություններն են գնում։

Սփյուռքը, սակայն, մնում է։

Եվ այն Մուրադ Փափազյանին չի պատկանում ավելի, քան Նիկոլ Փաշինյանին։

Եվ չխաբվենք․ եթե դերերը փոխված լինեին, և այդ իշխանությունը նրանց ձեռքում լիներ, նրանք ոչ մի վայրկյան չէին վարանի այն օգտագործել։